“Niet klakkeloos een boete geven, maar maatwerk leveren”

Rosanna Boon - Reclasseringswerker bij Victas

Diefstal, vernieling en geweldpleging zijn voorbeelden van veel voorkomende criminaliteit. Dit soort zaken wordt sinds 2012 afgehandeld via een nieuwe werkwijze in de strafrechtketen: de ‘ZSM-aanpak’. ZSM staat voor het Zorgvuldig, Snel en op Maat afdoen van veel voorkomende delicten. Rosanna Boon, reclasseringswerker bij Victas en ZSM Midden-Nederland legt uit wat ZSM inhoudt en wat de voordelen van deze werkwijze zijn.

Hoe gaat de ZSM-aanpak in z’n werk?
"
Een verdachte wordt aangemeld bij het ZSM-team, bestaande uit het Openbaar Ministerie, politie, reclassering, slachtofferhulp en de Raad voor de Kinderbescherming. Allereerst wordt bekeken of de zaak geschikt is voor ZSM en of er voldoende bewijs is. Zo niet, dan wordt de verdachte gedagvaard en is het aan de rechter om erover te belissen. Als de zaak wel op de ZSM-tafel blijft, buigen de ketenpartners zich hier gezamenlijk over. Is de verdachte al bij justitie bekend of is het een firs-offender? Spelen er dingen waar we ons zorgen over moeten maken? Op basis van die informatie wordt binnen zes uur een passende afdoening gezocht."

Als het gaat over ZSM wordt vaak gesproken over ‘betekenisvol afdoen’. Wat wordt daarmee bedoeld?
"
Betekenisvol afdoen wil zeggen dat we kiezen voor een afdoening waar de verdachte daadwerkelijk iets aan heeft. Een afdoening die ervoor zorgt dat hij niet opnieuw de fout in gaat. Daarom kijken we niet alleen naar het delict, maar is er ook aandacht voor de verdachte en de context waarin het delict gepleegd werd. Met andere woorden: we leveren maatwerk. Niet klakkeloos een boete geven, maar kijken wat goed is voor dader, slachtoffer en maatschappij."

Kun je eens een voorbeeld geven?
"
Denk aan iemand die een winkeldiefstal pleegt omdat hij geen geld heeft om kleding te kopen. Je kunt zo iemand wel een boete opleggen, maar daarmee breng je hem alleen maar verder in de problemen. Het zou beter zijn om de zaak te voorwaardelijk te seponeren, met als voorwaarde dat hij zich meldt bij schuldhulpverlening."

Waarom is de expertise van de verslavingsreclassering belangrijk binnen ZSM?
"Justitiabelen die kampen met verslavingsproblematiek maken nogal eens een uitglijder. Als zo’n zaak bij ZSM terecht komt, dan kunnen we in het systeem zien dat iemand al bij ons bekend is en dat er bijvoorbeeld al een hulpverleningstraject opgestart wordt. Daar kunnen we in onze afdoening dan rekening mee houden, zodat de lopende kaders niet in gevaar komen. Wij proberen dan aan het OM duidelijk te maken dat een verslaving niet één, twee, drie voorbij is en dat het beter is om iemand nog een kans te geven."

De zaak moet binnen zes uur afgedaan worden, hebben jullie dan wel genoeg tijd om je te verdiepen in de context van het delict?
"Bij de eenvoudige zaken lukt dat wel, maar als we ons echt moeten verdiepen in een zaak dan is zes uur niet voldoende. Daarom werken het OM en de reclassering aan een meer uitgebreide vorm van ZSM in de ZSM-werkplaatsen. Daar onderzoeken we de lastige zaken met relatief lichte strafbare feiten, die we binnen dertig dagen af moeten doen. Dit gebeurt bij zaken waarvoor we op het eerste gezicht geen logische verklaring kunnen vinden en we het vermoeden hebben dat er veel problematiek achter schuilt. Bij de zwaardere delicten wordt het reguliere strafproces in gang gezet worden."

Aan wat voor zaken moeten we denken?
"Een voorbeeld: Er kwam een melding van diefstal in een supermarkt. De verdachte was een studente met genoeg geld om haar boodschappen te betalen. Waarom steelt ze dan? Toen ik haar sprak biechtte ze op dat ze een eetstoornis had en niet wilde dat mensen zagen dat ze at of zelfs maar eten kocht. Een boete of taakstraf zou bij haar geen enkel effect hebben, daarom hebben we haar doorverwezen naar een psycholoog om aan haar eetstoornis te werken."

Wat betekent ZSM voor het slachtoffer?
"Voor het slachtoffer is het grote voordeel dat al binnen zes uur, of dertig dagen in het geval van werkplaats-zaken, teruggekoppeld wordt wat er gaat gebeuren. Voorheen bleven zaken soms maanden op de plank liggen en wisten zowel dader als slachtoffer niet waar ze aan toe waren. Bovendien wordt het belang van het slachtoffer altijd meegenomen in de zoektocht naar de passende afdoening."

Rosanna Boon is toezichthouder bij Victas en werkzaam bij zowel de reguliere ZSM als de ZSM-werkplaats Midden-Nederland.

Lees hier een artikel over de ZSM-werkplaatsen in Opportuun, het relatiemagazine van het Openbaar Ministerie.



© Copyright 2018 Stichting Verslavingsreclassering GGZ | Privacyverklaring | Realisatie BenedenBoven