De Raad Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming is op 1 april 2001 bij wet ingesteld, na samenvoeging van de Centrale Raad voor Strafrechtstoepassing en het College van Advies voor de Justitiële Kinderbescherming. De drie taken van de Raad zijn advies, toezicht en rechtspraak.
De Raad is onafhankelijk. Er is geen hiërarchische band met de minister van Justitie. De leden van de Raad worden door de Kroon benoemd. In de Instellingswet en het bestuursreglement zijn voorzieningen getroffen om te garanderen dat de raadsleden onafhankelijk en onpartijdig zijn. Ook is gewaarborgd dat de combinatie van de taken geen afbreuk doet aan de onpartijdigheid en onafhankelijkheid van de Raad.