Historie

De geschiedenis van de huidige reclasseringsorganisaties start in 1823, wanneer het Nederlands Genootschap tot Zedelijke Verbetering der Gevangenen wordt opgericht. De oprichters zijn prominente leden van de Maatschappij tot Nut van 't Algemeen (het Nut). Reclasseringswerk is in de negentiende eeuw uitsluitend een particulier initiatief. Leden van het Genootschap bezoeken gevangenen, verspreiden lectuur en verzorgen onderwijs. Zij doen ook onderzoek en hervormingsvoorstellen en wijzen op misstanden. Ex-gedetineerden kunnen bij de leden aankloppen voor hulp bij het vinden van werk.

Reclasseringsregeling

Vanaf 1880 groeit het besef dat criminaliteit samenhangt met sociale omstandigheden. Ook het belang van preventief werk krijgt steeds meer erkenning. Met de Reclasseringsregeling van 1910 krijgt dit een wettelijke basis. Hiermee doen de voorwaardelijke gevangenisstraf en de voorwaardelijke invrijheidstelling hun intrede. De reclassering krijgt een duidelijk taak: begeleiding van het toezicht op (ex-)gedetineerden.

Verzuiling

De Reclasseringsregeling heeft een enorme invloed op de reclassering. De regeling maakt het voor verenigingen erg makkelijk om zich met reclasseringswerk bezig te gaan houden. Zo ontstaan tientallen instellingen en verenigingen. Zij organiseren zich aanvankelijk in de Vereeniging van Reclasseerings Instellingen. Vanaf 1917 verzuilt de reclassering en ontstaan de Katholieke Reclasseerings Vereeniging (RKRV) en de Protestantsch Christelijke Reclasseerings Vereeniging (PCRV).

Resocialisatie

Na de Tweede Wereldoorlog wordt het gevangenissysteem humaner. Dat komt vooral omdat veel 'correcte en hoog opgeleide' Nederlanders in de oorlog kennis hebben gemaakt met de gevangenis. In 1945 start de Landelijke vereeniging van ex-politieke gevangenen een actie voor reorganisatie van het gevangeniswezen. Zij vinden dat afzondering alleen een misdadiger niet kan verbeteren. De term 'resocialisatie' doet zijn intrede. Gevangenen moeten leren zich te verbeteren, vinden steeds meer mensen. Ook wordt nagedacht hoe de gevangenen na hun straf in de maatschappij kunnen terugkeren.

Sterke positie

Een en ander resulteert in 1953 in de Beginselenwet Gevangeniswezen (in 1999 vervangen door de Penitentiaire Beginselenwet). Deze wet onderscheidt Huizen van Bewaring, Gevangenissen, Rijkswerkinrichtingen en Rijksasielen voor psychopaten. Ook benoemt de wet expliciet de bevoegdheden van de reclasseringswerker om een gedetineerde te bezoeken en te begeleiden voor de resocialisatie. De reclassering krijgt daardoor een sterke positie.

Zakelijk

De balans tussen straf en bescherming van de maatschappij enerzijds en de rechten van gedetineerden anderzijds raakt zoek. In de jaren zeventig neemt de geregistreerde criminaliteit toe. Ook verandert het politieke klimaat: minder tolereren en gedogen. In de jaren tachtig treedt langzaam een kentering op. Het is de tijd van de nieuwe zakelijkheid, waaraan ook de reclassering niet ontsnapt. De manier waarop naar criminaliteit gekeken wordt, wordt zakelijker. De eigen verantwoordelijkheid van criminelen wordt als steeds belangrijkere factor gezien. Ook de organisatie van de reclassering zelf wordt zakelijker.

Reorganisatie

De verzakelijking resulteert in een reorganisatie van de reclassering in Nederland in 1995. Lokale reclasseringsorganisaties verdwijnen of gaan op in een van de drie landelijke organisaties. De negentien algemene reclasseringsstichtingen worden samengevoegd in de landelijke Stichting Reclassering Nederland. De zestien verslavingszorginstellingen met een reclasseringerkenning verengingen zich in de Stichting Verslavingsreclassering GGZ en het Leger des Heils/Jeugdzorg en Reclassering organiseert haar reclasseringsactiviteiten voortaan landelijk.

De drie reclasseringsorganisaties werken vandaag de dag niet los van elkaar. Lees meer over de drie reclasseringsorganisaties bij het onderdeel 3RO.

Bronnen:

• Heinrich J.P. (1995), Particuliere reclassering en overheid in Nederland sinds 1823. Arnhem: Gouda Quint b.v.
• Vliet, J. van, (2004), Tussen welzijn, wet en wetenschap: Over sturing in de reclassering, Proces 4